Niezbędnik

Niezbędnik

Niezbędnik Chorzowskiego Bożogrobca



Opracował dr Adam Lisek

Gotfryd de Bouillon Obrońca Grobu Pańskiego

Gotfryd de Bouillon książę Dolnej Lotaryngii stronnik cesarza niemieckiego Henryka IV. Urodził się około 1060 r. w Baisy, miasto w Brabancji dawna część Cesarstwa Niemieckiego /obecnie tereny dzisiejszej Belgii/ zm. 18 lipca 1100 roku. Według Wilhelma z Tyru Gotfryd był osobą o dobrej prezencji, wysokiego wzrostu, wyższy niż przeciętny człowiek.

Gotfryd de Bouillon (Bruksela) Gotfryd de Bouillon (Innsbruck)

Był silny z solidnie zbudowanymi kończynami i klatce piersiowej. Legendy o nim mówią jakoby kiedyś jednym cięciem miecza przepołowił wzdłuż arabskiego wojownika. Jego rysy były miłe, miał blond włosy i siwą brodę. Prowadził prosty tryb życia i był osobą pobożną. Robert Mnich twierdził, iż był doskonałym wzorem chrześcijańskiego rycerza o miłym wyglądzie i manierach tak uprzejmych, iż wydawał się on bardziej mnichem niż wojownikiem. Był synem Eustachego II z Boulogne i Idy Lotaryńskiej córki Gotfryda II Brodatego po kądzieli spokrewnionego z Karolem Wielkim. Ojciec jego brał udział w wyprawie Normanów w 1066 r. na Anglię.

Zamek w Buoillon (fot. 2012r.)

Jako młodszy syn Eustachego II nie mógł dziedziczyć hrabstwa po ojcu, które przypadło najstarszemu bratu Eustachemu III. Po adopcji przez wuja księcia Dolnej Lotaryngii Gotfryda Garbatego został uznany za dziedzica księstwa. Księstwo to wchodziło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego i pełniło ważną rolę buforu między królestwem Francji a ziemiami niemieckimi. Cesarz Henryk IV zakwestionował jednak to dziedzictwo i Gotfryd nie otrzymał tych dóbr od razu. Dopiero w 1087 r. w zamian za lojalną służbę - wspierając cesarza Henryk IV, w walce z Rudolfem Szwabskim i papieżem Grzegorzem VII - otrzymał to księstwo, jako urząd a nie dziedziczne lenno. W księstwie był niemile widziany na skutek dużych wpływów w nim stronników papieża.
Na wezwanie papieża Urbana II na synodzie w Clermont (obradującym od 18 do XI 28 XI 1095 r.), do udziału w wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej, przeciwko Turkom uciskających chrześcijan i on wziął krzyż, będący symbolem poświęcenia się świętej sprawie (krzyż był wycięty z czerwonej tkaniny i miał być noszony na ramieniu tuniki).

Gotfryd de Bouillon prowadzi wojska krzyżowców udającym się na krucjatę (XIII w.) Ida Lotaryńska żegna się z swoim synem

Każdy, kto wziął krzyż musiał złożyć przysięgę, że uda się do Jerozolimy, jeżeli by tego nie uczynił zostanie obłożony ekskomuniką. Jego poświęcenie się Bogu miało wynikać z faktu, że już w młodości w czasie choroby matka oddała go Bogu w zamian za uzdrowienie. Gotfryd wziął krzyż 1096 roku i wyruszył na wyprawę mając 35 lat, jako doświadczony żołnierz zdolny dowódca, chociaż umiejętnościami ustępował swemu młodszemu bratu Baldwinowi. Do wyprawy solennie się przygotował. Sprzedał część swoich dóbr (Stenay i Mousay) biskupowi Verdun. Natomiast Pays de Bouillon, swoją główną posiadłość wydzierżawił biskupowi Liege. W sumie miał otrzymać 1300 sztab złota. Gotfrydowi w wyprawie do Ziemi Świętej towarzyszył młodszy brat Baldwin wraz ze swoja żoną.
W dniu Wniebowzięcia (15 VIII 1096 r.) po zebraniu plonów, armia krzyżowców miała ruszyć do Konstantynopola. Gotfryd z rycerstwem niemieckim miał się ruszyć z końcem sierpnia w górę Renu, a później z biegiem Dunaju. W pierwszych dniach października stanął na granicy węgierskiej nad rzeką Litawą. Za zgodą króla węgierskiego Kolomana (1095 - 1116 r.) przeszedł przez Węgry docierając do Belgradu.

Szlak wypraw krzyżowych

Dnia 23 XII zastępy Gotfryda stanęły już pod Konstantynopolem i rozbiły się na wybrzeżu Złotego Rogu. Tym samym Gotfryd z Bouillon odmówił złożenia hołdu lennego cesarzowi Aleksemu I, co doprowadziło do sporów i starć zbrojnych z wojskami bizantyjskimi. Ostatecznie jednak uznał cesarza za suzerena wszystkich zdobytych przez krzyżowców ziem.

Cesarz Aleksy I przyjmuje Gotfryda de Bouillon

Gotfryd de Bouillon (drzeworyt XVw.)

Dopiero teraz Gotfryd z Bouillon z wojskiem liczącym 10 tys. żołnierzy został przetransportowany do Azji Mniejszej i pomaszerował wybrzeżem Morza Marmara do Pelekanonu - bizantyjskiego obozu wojskowego. Skąd 26 IV 1097 roku ruszył się pod Nikeę, gdzie stanął 6 V 1097 roku. Po niedługim oblężeniu tego miasta w trakcie, którego Gotfryd de Bouillon nie odegrał znaczącej roli miasto poddało się wojskom bizantyjskim.

Oblężenie Nikei (miniatura z XII w.)

Z Nikei skierował się pod Antiochię, po drodze (1 VII 1097 r.) doszło do zaciętej bitwy z wojskami tureckimi pod Doryleum, w której osobiście brał udział w jej drugiej fazie sam Gotfryd mając pozycję na prawej flance.

Bitwa pod Doryleum

Dopiero w październiku 1097 roku stanęły wojska krzyżowców pod Antiochią - Gotfryd naprzeciw Bramy Książęcej, skutecznie odpierając ataki z twierdzy Turków jak i nadchodzącą pomoc. Dnia 28 czerwca 1098 roku całe miasto Antiochia zostało opanowane przez krzyżowców. W czerwcu 1099 roku krzyżowcy podjęli pierwszą próbę opanowania Jerozolimy, atak się nie powiódł. Dopiero 15 VII 1099 roku atak Gotfryda od północy na fortyfikacje przy użyciu jednej wieży oblężniczej - o wysokości 16 m - zakończył się sukcesem. Gotfrydowi i jego bratu Eustachemu z Boulogne około południa w Piątek w dzień męki pańskiej udało się przerzucić pomost na mury Jerozolimy (miały 13 m. wysokości i 4 grubości).
Wkrótce stanął na nich także sam Gotfryd (jako pierwsi na mury wdrapali się bracia Litold i Gilbert z Tournai). Kronikarz pierwszej wyprawy krzyżowej Anonim tak pisał o tych wydarzeniach - Byliśmy i zdumieni, i zalęknieni wielce, kiedy nadeszła godzina, o której Pan Nasz Jezus Chrystus postanowił dla nas wycierpieć mękę, a rycerze nasi na wieży oblężniczej walczyli z męstwem, a między nimi książę Gotfryd.
Niewątpliwie opanowanie murów miał ułatwić pożar, jaki wybuchł w tej części fortyfikacji na skutek używania przez obrońców ogni greckich. Odniesiony sukces kończył ostatecznie trzyletni okres walk krzyżowców o odzyskanie Ziemi Świętej w szczególności zaś miasta Jerozolimy i Świętego Grobu Chrystusa. Zabitych krzyżowców, pochowano na Cmentarzu Lwa w Mamilli lub w poświęconej ziemi przy Złotej Bramie.

Gotfryd dowodzący z wieży atakiem na mury Jerozolimy (XIII w.)

Gotfryd de Bouillon przy Grobie Pańskim

Po zdobyciu Jerozolimy i masakrze jej mieszkańców Gotfryd odłożył miecz i w nielicznej asyście obszedł miasto i pomodlił się, a potem poszedł do Grobu Świętego. Następnie został wybrany przez elektorów z grona równych mu stanem rycerzy i wyższego duchowieństwa na króla Jerozolimy, jak twierdził kronikarz Anonim, aby zwalczał pogan i bronił chrześcijan. Niewątpliwie atutem Gotfryda o ubieganie się o tron Jerozolimski była duża jego pobożność. Nie posiadał także żony i spadkobierców.
Odrzucił on jednak tytuł króla i przyjął tytuł Adwokatus Sancti Sepulchri - Obrońcy Świętego Grobu. Twierdził, że jest niegodzien nosić koronę w mieście, w którym Chrystus nosił koronę cierniową. Uważał, że największą władzę w Jerozolimie powinien sprawować kościół Chrystusowy. Pomimo niewielkich sił - 300 rycerzy i 2 tys. wojska pieszego, stanął na czele wojsk krzyżowców - na lewym skrzydle w bitwie pod Askalonem w dniu 12 VIII 1099 roku, pokonując siły wezyra egipskiego Al - Adala. Tym samym przyłączył do Królestwa Jerozolimskiego Galileę i Judeę. Jego brat Baldwin otrzymał hrabstwo Edessy. Po roku panowania, w wyniku ciężkiej choroby, na którą zapadł 10 czerwca 1100 r. Gotfryd de Bouillon zmarł w dniu 18 VII 1100 roku w czasie oblężenia Hajfy w wieku 40 lat prawdopodobnie na tyfus lub dżumę. Zwłoki Gotfryda były wystawione na widok publiczny przez 5 dni w Jerozolimie.

Śmierć Gotfryd de Bouillon (Salles des Croisader, Wersal 1839 - 1842 r.)

1894 r. Przypuszczalny szkic sarkofagu Gotfryda de Bouillon

Na zakończenie warto podkreślić, że Gotfryd de Bouillon założyciel zakonu Canonici Regulares Custodes Sanctissimi Sepulchri Hierosolymitani, czyli Zakonu Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego oraz Zakonu Rycerzy Fratres Cruciferi Dominici Sepulchri Hierosoymitani, był pierwszym chrześcijańskim władcą Jerozolimy, który potwierdził przywileje i usankcjonował prawnie istniejące w Ziemi Świętej jerozolimskie hospicja. Uwolnił z niewoli tureckiej błogosławionego Gerarda. Został pochowany na miejscu ukrzyżowania na Golgocie w Bazylice Grobu Bożego w Jerozolimie. Niestety w wyniku dużego pożaru w 1808 roku grób Gotfryda uległ całkowitemu zniszczeniu.

Jego dzieło kontynuował brat Baldwin I, który koronował się na króla Jerozolimy w dniu 25 XII 1100 roku. Po śmierci w 1018 roku także i on został pochowany w kaplicy na Golgocie.

Prawdopodobnie miecz Gotfryda de Bouillon, ostrogi oraz pektoralny krzyż jerozolimski na grubym Łańcuchu przeznaczony do zawieszenia na szyi. Precjoza powyższe znajdujące się przy zakrystii rzymskokatolickiej prowadzącej do pomieszczeń klasztoru franciszkańskiego na terenie, którego znajduje się kaplica Krzyżowców, powstałej na obszarze dawnego klasztoru Kanoników Bożego Grobu - wykorzystywane są one obecnie przy pasowaniu nowych członków Zakonu Rycerskiego Świętego Bożego Grobu. (Fot. Deror avi)

Bibliografia:
Anonima dzieje pierwszej krucjaty albo czyny Franków i pielgrzymów jerozolimskich, przetłumaczył, wstęp i objaśnił, K. Estreicher, Warszawa - Kraków 1984.
J. Drabina, Historia Chorzowa od średniowiecza do 1868, Chorzów1998 r.
J. Harris, Bizancjum i wyprawy krzyżowe, przekład: J Gardzińska, Warszawa 2005.
A. Jotischky, Wyprawy krzyżowe i państwa krzyżowców, przekład: E. Możejko, Kraków 2004.
H. E., Mayer, Historia wypraw krzyżowych, przekład: T. Zatorski, Kraków 2008.
Miejsca święte Jerozolima, przygotowanie edycji J. Małkowski, Warszawa 2010. E. Potkowski, Rycerze w habitach, Warszawa 1974.
S. Runciman, Dzieje wypraw krzyżowych. Pierwsza krucjata i założenie Królestwa Jerozolimskiego, T. I - III, przełożył J. Schwakopf, Warszawa 1987-1988.
Zbrojna wyprawa do Ziemi Świętej. Pierwsza krucjata 1096 - 99, [w:] Wielkie bitwy Historii, oprac. D. Nicolle 2009. S. S. Montefiore, Jerusalem the Biography, przekład M. Antosiewicz, Kraków 2011.

 
2012 © Chorzowskie Bractwo Rycerskie Bożogrobców